18-06-2020 r.

Zbierając zioła trzeba koniecznie przestrzegać kilku zasad. Dzikie zioła zbieramy w miejscach wolnych absolutnie od wszelkich zanieczyszczeń, z dala od miast, szlaków drogowych, pól uprawnych, fabryk czy innych miejsc mogących zanieczyszczać wodę, powietrze, glebę. Aby zioła leczyły muszą być zdrowe i bezpieczne. Rośliny mające znamiona chorób, czy uszkodzeń szkodników, albo mające różne przebarwienia najlepiej zostawić w spokoju. Kolejną kardynalną zasadą jest aby zbierać zioła tylko te, które dobrze znamy i znamy ich zastosowanie oraz działanie. Zioła, których nie znamy mogą przysporzyć poważnych problemów zdrowotnych, zatruć, a nawet zagrożenia życia. Zbierając zioła nie ścinamy całej rośliny, pozostawiamy tyle, aby roślina swobodnie mogła rosnąć dalej.

Foto: Samuele Schirò z Pixabay

Wiele ziół jest pomocnych w łagodzeniu i leczeniu przeziębień, czy innych niegroźnych infekcji. Wiele z nich z powodzeniem może zastąpić popularne leki z apteki na infekcje grypopodobne, kłopoty żołądkowe, bóle menstruacyjne, stres itd. Zioła były zbierane przez ludzi od wieków. Stosowane były one nie tylko do celów leczniczych, przyprawowych, ale także do dbania o urodę. Ze świeżych lub suszonych roślin można wyczarować wspaniałe naturalne kosmetyki, maści lecznicze, syropy, soki, nalewki, herbatki, oliwy, maceraty i dziesiątki innych rzeczy, które nie zawierają szkodliwych dodatków.

Samodzielne zbieranie ziół to zarazem przyjemne odprężające spacery na łonie natury, połączone z wdychaniem przyjemnych zapachów i unoszących się w powietrzu olejków eterycznych. Mimo dużej przyjemności z takiego obcowania z naturą, alergicy niestety mogą korzystać z tej praktyki w znacznie ograniczonym stopniu, a czasem nawet w ogóle zrezygnować. Na ziołową wyprawę najlepiej jest się wybrać w godzinach porannych, tuż po wyschnięciu rosy. Ziół nie należy zbierać do foliowych torebek. W takich warunkach tracą one wiele ze swoich właściwości. Najlepszy będzie duży płaski koszyk, aby móc układać dość luźno zebrane rośliny.

Foto: Couleur z Pixabay

W zbiorze ziół ważne jest też jaką część rośliny chcemy pozyskać, więc zbieranie zależne jest także od pory roku.

• Zielone części rośliny – nadziemne części roślin, całe pędy roślinne. Najlepszym czasem na ich zbiór jest okres, kiedy znajdują się w pełni rozwoju, pokryte są zdrowymi liśćmi, a na wierzchołku pojawiają się kwiaty w początkowej fazie rozwoju.
• Kwiaty i kwiatostany – optymalną porą zbioru kwiatów jest początek kwitnienia roślin, kiedy to osiągają najwyższy poziom witalności i zawierają najwięcej składników czynnych.
• Liście i igły – najlepiej zbierać je na początku wiosny, kiedy są jeszcze młode, jasnozielone.
• Korzenie – najlepszym czasem pozyskiwania tej części rośliny jest okres po zakończeniu wegetacji – jesienią lub wczesną wiosną, przed rozwinięciem się pączków.
• Kłącza – zbiera się podobnie jak korzenie – jesienią lub wczesną wiosną.
• Pączki – te z kolei zbiera się zimą lub wczesną wiosną, zanim zaczną rozwijać się liście, w momencie kiedy są lepkie i aromatyczne.
• Kora - należy ją zbierać na wiosnę, przed rozwojem liści.
• Nasiona i owoce – najlepiej zbierać je w chłodny i suchy dzień. Jeśli jest upał, to rano po wyschnięciu rosy, lub przed wieczorem, gdy słońce już tak mocno nie operuje.

Foto: Gundula Vogel z Pixabay

Kiedy już zioła zbierzemy to trzeba je wysuszyć. Najlepszym sposobem na suszenie ziół jest suszenie naturalne w cieniu, w suchym przewiewnym miejscu. Ziół nie suszymy w słońcu, w żadnym razie podwieszone w namiotach foliowych czy szklarniach. Pod czas suszenia ziół należy unikać słońca, oraz zapachów, ponieważ zioła łatwo chłoną zapachy z otoczenia. Można jeszcze suszyć w piekarniku – temperatura nie wyższa niż 30-35ºC przy uchylonych drzwiczkach rozłożone na papierze. Jednak ten sposób suszenia łatwo może pozbawić ziołowy susz właściwości. Można jeszcze użyć suszarki do warzyw – sprawdza się w przypadku suszenia owoców. Prawidłowo i dobrze wysuszone zioła zachowują kolor, szeleszczą, a liście bardzo łatwo się łamią.

Gdy już wysuszymy zioła to trzeba zadbać o prawidłowe ich przechowania. Zioła nie lubią światła więc należy je przechowywać najlepiej bez dostępu do światła. Te które zawierają olejki eteryczne w szczelnych słoikach, inne w lnianych lub papierowych torbach. W miejscu suchym chłodnym. Prawidłowo przechowywane zioła zachowują swoje właściwości przez okres około roku.

Marta Ceglarek
Źródło: K. Jędrzejko, H. Klama: Zagadnienia z botaniki farmaceutycznej i zielarstwa ogólnego; Kalendarz rolników, Miesięcznik Zdrowie.