22-08-2020 r.

Chmiel - przyprawa i zioło


Chmiel - roślina kojarzona głównie z charakterystycznym smakiem piwa i goryczką. Szyszki chmielowe to także ciekawa przyprawa stosowana w kuchni. Nie należy przesadzać z ilością chmielu, bo potrawa będzie gorzka. Mało też się mówi o właściwościach leczniczych chmielu.

Chmiel (Humulus Lupulus) jest rośliną klimatu umiarkowanego występującego w Europie, Azji i Ameryce Północnej z rodziny konopiowatych. Obecnie Chmiel jest głównie uprawiany na plantacjach. Jednakże można go także spotkać jako roślinę dziko rosnąca, oplatająca drzewa w wilgotnych lasach przydrożach czy zaroślach. Wygląda to dość spektakularnie i nieco tajemniczo. Można te dziko rosnące szyszki chmielu zebrać i wykorzystać jako zioło i przyprawę. Można również kupić w sklepach i stoiskach z przyprawami prasowane szyszki chmielu, ale rzadko spotykane lub w zielarni suszone.

Foto: Ulrike Leone z Pixabay

Chmiel zaczął być wykorzystywany już w starożytnym Rzymie jako przyprawa nadająca piwu charakterystyczny gorzkawy smak. Bowiem początkowo piwo było ważone bez udziału chmielu tylko ze słodu. Starożytni Rzymie jadali także młode pędy chmielu jako sałatę. Chmiel także wykorzystywali Indianie dodając co ciasta.

Szyszki chmielowe zawierają olejek eteryczny ok. 1-3%), garbniki – około 4-5%, żywicę – około 10%; α-kwasy – humulon, kohumulon, adhumulon, prehumulon, posthumulon; β-kwasy – lupulon, kolupulon, adlupulon, prelupulon, postlupulon oraz ich pochodne, alkohol terpenowy i jego estry, chinony, asparaginę, cholinę, triterpen – hopanon, chalkony i flawonoidy.

Ziele to wykazuje działanie, uspokajające, nasenne, przeciwlękowe, rozkurczowe,, pobudza wydzielanie soków trawiennych, wzmaga wydzielanie żółci, zapobiega bezsoczności żołądka, przyspiesza trawienie i poprawia wchłanianie pokarmów, działa ochronnie na gruczoł krokowy u mężczyzn (łagodzi też objawy związane z przerostem prostaty), poprawia kontrolę nerwową nad zwieraczami (mimowolne moczenie się, przedwczesny wytrysk nasienia, zaburzenia oddawania moczu), działa moczopędnie i odtruwająco, zmniejsza agresję i skłonność do walki (praktykowane podawanie u zwierząt), przeciwzapalnie i przeciwwysiękowo. Wywiera również wpływ na estrogenny i antyandrogenny, obniża poziom progesteronu.

Foto: Lukáš Jančička z Pixabay

Działanie przeciwbakteryjne i antywirusowe

W badaniach wykazano silne właściwości hamujące w stosunku do bakterii powodujących trądzik (Propionibacterium acnes, Staphylococcus epidermidis, Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes i Kocuria rhizophila), porównywalne do najczęściej stosowanych antybiotyków, jak erytromycyna czy klindamycyna. W innych badaniach uzyskano potwierdeznie, że ksantohumol jest związkiem o szerokim spektrum działania przeciwko bakteriom Gram-dodatnim (Streptococcus mutans i Staphylococcus aureus), grzybom (Trichophyton spp.) i wirusom (wirus zakaźnej biegunki bydła BVDV, wirus opryszczki pospolitej typ 1 i 2, cytomegalowirus, HIV-1). Wykazano również silne hamowanie replikacji zarodźca malarii, wywołującego malarię u ludzi. Kąpiel w naparze z szyszek chmielu działa on kojąco, regenerująco i przeciwzapalnie na podrażnioną skórę. Warto zastosować kompres z chmielu na bóle reumatyczne oraz wcierki i płukanki na problemy z wypadaniem włosów.

Szyszki chmielu łagodzą objawy menopauzy

Szyszki chmielu pozytywne wpływają na objawy menopauzy, skutecznie je łagodząc. Są one często wykorzystywane w terapii zastępczej z uwagi na fakt, że nie powodują powikłań zakrzepowo – zatorowych jak dzieje się to często w przypadku leków konwencjonalnych. Już 100 μg ekstraktu chmielowego wykazało pozytywne działanie w odniesieniu do objawów naczynioruchowych i innych dolegliwości związanych z menopauzą. Zaobserwowano znacznie zmniejszenie uderzeń gorąca i brak objawów ubocznych.

Działanie uspokajające i przeciwdepresyjne

Szyszki chmielowe, lupulina utrudniają przenoszenie bodźców do ośrodkowego układu nerwowego, co działa uspokajająco i wyciszająco. Badania udowodniły korzystny wpływ na sen, zmniejszenia aktywności motorycznej i spadek temperatury ciała. Inne badania wykazały, że dawka 5 mg pentobarbitalemu działa przeciwdepresyjne (Zanoli i wsp.). Chmiel pomocny będzie także w poprawie samopoczucia i zmniejszeniu bólów menstruacyjnych.

Działanie antyoksydacyjne

W badaniach wykazano m.in., że składnik ekstraktu – ksantohumol był porównywalny w działaniu z polifenolem 60 (zawiera katechiny z zielonej herbaty), a o wiele silniejszy niż witamina E oraz C powszechnie znane i stosowane antykosydanty. Z kolei kwasy goryczkowe chmielu hamują rozpad erytrocytów indukowany nadtlenkiem wodoru oraz hamują utlenianie lipidów.

Obecne w chmielu związki wykazują również działanie chemoprewencyjne – przeciwnowotworowe. Z przeprowadzonych badań In vitro wynika, że związki zawarte w chmielu hamują namnażanie się komórek rakowych raka piersi oraz prostaty, powodują także obumieranie komórek nowotworowych. Ale to tylko badania in vitro.

Napar chmielowy:
1 łyżkę szyszek chmielu zalać szklanką wrzątku i odstawić na 15 minut pod przykryciem, a potem przecedzić. Możemy pić od 1/4 do 1/3 szklanki, pół godziny przed posiłkami jako środek poprawiający trawienie, rozkurczowy i wzmacniający, a także łagodnie uspokajający.

Stosując preparaty z szyszek chmielu trzeba uważać, zwłaszcza gdy przyjmujemy inne leki uspokajające - należy wtedy skonsultować się z lekarzem. Suplementów z zawartością chmielu także nie należy przyjmować przez bardzo długi okres czas – a przynajmniej zasięgnąć porady lekarza.

Marta Ceglarek
Materiały źródowe: Matławska I.: Farmakognozja; Poznań 2008; Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, s.364-366, Kohlmunzer S., Farmakognozja. Podręcznik dla studentów farmacji, wyd. V, PZWL, Warszawa 2013, Stevens JF, MonikaIvancic V., Hsu L., Deinzer M.: Prenylflavonoids from Humulus lupulus, Phytochemistry, 1997, 44, 8, 1575-1585, Zanoli P., Zavatti M.: Pharmacognostic and pharmacological profile of Humulus lupulus L., Journal of Ethnopharmacology, 2008, 116, 3, 383-396, S. R. Milligan, J. C. Kalita, A. Heyerick, H. Rong, L. De Cooman, D. De Keukeleire: Identification of a Potent Phytoestrogen in Hops (Humulus lupulus L.) and Beer, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 1999, 84, 6, 2249

Powrót