Pytanie: Czy rolnik na kwarantannie może wykonywać prace polowe?

Kwarantannie lub nadzorowi epidemiologicznemu mogą podlegać osoby, które były narażone na chorobę zakaźną lub pozostawały w styczności ze źródłem biologicznego czynnika chorobotwórczego, a nie wykazują objawów chorobowych (art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). O obowiązku poddania się kwarantannie decydują organy inspekcji sanitarnej na okres nie dłuższy niż 21 dni, licząc od dnia następującego po ostatnim dniu odpowiednio narażenia albo styczności.

Sama kwarantanna może być zastosowania wobec tej samej osoby więcej niż jednokrotnie, tak długo aż nie zostanie stwierdzony brak zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego. Co istotne zakazuje się opuszczania miejsca kwarantanny, chyba że organ inspekcji sanitarnej postanowi inaczej. Należy pamiętać również, że jeżeli nie ma decyzji organu inspekcji sanitarnej, o kwarantannie może zdecydować lekarz w trybie przewidzianym w art. 35 powyższej ustawy. Ponadto kwarantannie z mocy prawa podlegają również osoby, które w okresie od dnia 31 marca 2020 r. do odwołania przekraczają granicę w celu udania się do swojego miejsca zamieszkania lub pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, trwającą 14 dni licząc od dnia następującego po przekroczeniu tej granicy, wraz z osobami wspólnie zamieszkującymi lub gospodarującymi (obowiązek ten nie dotyczy tych osób, które przekraczają granicę w celu pracy w gospodarstwie rolnym znajdującym się po obu stronach granicy). W tym wypadku nie wydaje się decyzji o konieczności odbycia kwarantanny.

Szczegółowe warunki odbywania kwarantanny reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 566 z późn. zm.). Zgodnie z jego § 4 ust. 1 osoba poddana obowiązkowi kwarantanny odbywa ją razem z osobami wspólnie zamieszkującymi lub gospodarującymi. Informuje ona organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej o imieniu i nazwisku oraz nr PESEL tych osób, jeżeli go posiadają. Informację tę przekazuje się za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, w tym przez telefon. Powyższe oznacza, że osoba poddana kwarantannie podlega jej wraz z domownikami oraz osobami razem z nią gospodarującymi.

Kwarantanna odbywana w miejscu zamieszkania w przypadku rolnika będzie miała miejsce najczęściej obrębie jego siedliska. Tym samym osoby objęte kwarantanną mają prawo do poruszania się po tym terenie, w tym w szczególności możliwość dalszego prowadzenia działalności rolniczej. Możliwe zatem pozostaje zajmowanie się takimi pracami jak przykładowo bezpośrednia piecza nad inwentarzem żywym. Podobnie rzecz się przedstawia z prowadzeniem prac polowych na gruntach wchodzących w skład gospodarstwa rolnego osoby poddanej kwarantannie, o ile stan zdrowia mu na to pozwala i nie musi się on w związku z tym nigdzie przemieszczać poza teren tego gospodarstwa. Na stronach rządowych można odnaleźć komunikat [ przeczytaj ] wskazujący, że rolnikowi poddanemu kwarantannie domowej nie wolno opuszczać terenu swojego gospodarstwa. Jednocześnie podaje się, iż osoba taka może zajmować się inwentarzem na jego terenie, jak również może uprawiać swoje pole.

W tym miejscu jednak pojawia się problem, co z tymi gruntami, do których trzeba dojechać opuszczając teren swojego gospodarstwa. Odpowiedzi wprost na to pytanie nie znajdziemy ani w komunikatach rządowych ani w przytoczonych wyżej aktach prawnych. Wykładnia przepisów skłania do przyjęcia, że w takiej sytuacji osoba poddana kwarantannie nie powinna opuszczać terenu swojego gospodarstwa. Tym niemniej z wypowiedzi przedstawicieli rządu, w tym przede wszystkim Ministra Rolnictwa, wynika, że rolnik objęty kwarantanną domową ma pełną swobodę prowadzenia prac polowych na gruntach tworzących jego gospodarstwa rolne. Należy zwrócić uwagę jednak, że Minister nie różnicuje przy tym, czy chodzi o grunty graniczące bezpośrednio z miejscem zamieszkania rolnika, czy też dalej położone. Jednocześnie organy egzekwujące przepisy będą stosowały postanowienia ustawy i rozporządzenia, nie zaś wypowiedzi poszczególnych członków rządu.

Równocześnie warto zauważyć, że w § 5 ww. rozporządzenia, który ustanawia ogólny zakaz przemieszczania się po kraju w okresie od dnia 1 do 11 kwietnia 2020 r., przewiduje się w pkt. 1 wyjątek w postaci wykonywania czynności zawodowych lub zadań służbowych, lub pozarolniczej działalności gospodarczej, lub prowadzenia działalności rolniczej lub prac w gospodarstwie rolnym, oraz zakupu towarów i usług z tym związanych. Toteż prawidłowa wykładnia tych przepisów skłania do stwierdzenia, że jeżeli rolnicy nieobjęci kwarantanną mogą przemieszczać się wyłącznie w celu prowadzenia działalności rolniczej lub prac w swoim gospodarstwie rolnym, to wyjątek ten odnosi się wyłącznie do tych osób.

Osób w kwarantannie w ogóle § 5 nie dotyczy w tym sensie, że one już samej istoty kwarantanny mają zakaz opuszczania miejsca wskazanego do jej odbywania, przez co mają zakaz jakiegokolwiek przemieszczania się. Wniosek ten prowadzi zatem do ustalenia, że prowadzenie prac polowych przez rolnika poddanego kwarantannie na gruntach położonych w miejscach, do których trzeba dojechać np. korzystając z dróg publicznych, nie będzie możliwe bez narażenia się na karę. O ile nie ulega wątpliwości, że pola położone w miejscach wymagających dojazdu, nawet znacznego, wchodzą w skład gospodarstwa rolnego, o tyle problemem jest konieczność opuszczenia tej części terenu gospodarstwa, gdzie rolnik zamieszkuje i odbywa kwarantannę, w celu dojazdu do tych pól. Stąd też ten czas, w którym rolnik objęty kwarantanną znajduje się poza jedną częścią swojego gospodarstwa, aby dotrzeć do innej jego części (gruntów położonych poza miejscem zamieszkania rolnika), w świetle przedstawionego stanu prawnego może – w ocenie organów kontrolnych - stanowić naruszenie zasad kwarantanny. Trzeba pamiętać, że za nieprzestrzeganie kwarantanny grozi grzywna w wysokości 30 tys. zł.

Zastrzegam jednak, że każdy przypadek jest i będzie rozpatrywany indywidualnie i wiele zależy od konkretnych okoliczności faktycznych jemu towarzyszących. W razie ewentualnej kontroli przydatne może się okazać, przedstawienie funkcjonariuszowi publicznemu treści zawartych w wyżej podanym linku do strony rządowej. Funkcjonariusz taki w obecnych realiach, przy braku skonkretyzowanych przepisów musi nierzadko ad hoc dokonywać ich interpretacji w kontekście danego zdarzenia. Celem uniknięcia dowolności w interpretacji tych przepisów i niepewności obywateli co do ich praw i obowiązków, wydaje się konieczne, aby rząd dookreślił przepisy w tym zakresie w sposób jednoznacznie rozstrzygający omawianą kwestię. Do tego czasu pewnym rozwiązaniem może okazać zwrócenie do organu państwowej inspekcji sanitarnej, aby w orzeczeniu o obowiązku poddania się kwarantannie wprost ten organ zezwolił takiemu rolnikowi na dojazd (np. najkrótszą drogą bez prawa kontaktu z osobami trzecimi) do jego pól wyłącznie w celu prowadzenia na nim zabiegów agrotechnicznych. Podstawą prawną takiego żądania może okazać się art. 34 ust. 4 pkt 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, zgodnie z którym zakazuje się opuszczania miejsca kwarantanny chyba, że odpowiednio dana osoba wymaga hospitalizacji albo organ inspekcji sanitarnej postanowi inaczej.

Reasumując, w mojej ocenie, rolnik poddany kwarantannie w miejscu swojego zamieszkania w obrębie jego gospodarstwa rolnego, może bez narażania się na grzywnę prowadzić prace polowe wyłącznie na tych gruntach, które nie wymagają dojazdu po terenie niestanowiącym obszaru jego gospodarstwa rolnego.

Porada udzielona w oparciu o stan prawny obowiązujący w dniu 6 kwietnia 2020 r.

Radca Prawny Wojciech Lignowski