01-04-2020 r.

Początek wiosny jest zawsze okresem intensywnych prac polowych. Ze względu na wyjątkowo łagodną zimę, są one bardziej zaawansowane niż zwykle. Siewy zbóż jarych w większości rejonów Polski są już zakończone, rozpoczynają się siewy buraków cukrowych, a zaraz po nich przyjdzie czas na kukurydzę. Wczesny początek sezonu wegetacyjnego, oprócz oczywistych korzyści, może również nieść ze sobą pewne zagrożenia.

Za wczesnym terminem siewu kukurydzy przemawiają takie korzyści jak: możliwość lepszego wykorzystania wilgoci zgromadzonej w glebie po zimie, szybszy rozwój systemu korzeniowego, uzyskanie lepszych wschodów i bardziej równomiernego rozwoju początkowego roślin oraz przyspieszenie terminu kwitnienia i dojrzewania, dzięki czemu można w pewnym stopniu złagodzić negatywne skutki ewentualnej suszy w okresie lata. Kukurydza jest rośliną ciepłolubną. Najbardziej optymalnym terminem jej siewu jest moment, gdy temperatura gleby na głębokości umieszczenia nasion wynosi około 8°C, co w warunkach klimatycznych Polski zazwyczaj przypada na okres około 15 kwietnia. Dlatego też wcześniejszy wysiew nasion kukurydzy, gdy temperatura gleby nie osiągnęła jeszcze wartości optymalnej, jest zawsze w mniejszym lub większym stopniu obciążony ryzykiem spowolnienia kiełkowania nasion, prowadzącym do słabszych i mniej wyrównanych wschodów roślin, wzrostu konkurencyjności ze strony chwastów oraz gorszym rozwojem systemu korzeniowego. Ryzyko to jest nieco mniejsze w przypadku odmian kukurydzy o ziarnie typu flint, które w zdecydowanej większości przypadków dosyć dobrze tolerują niskie temperatury i posiadają silny wigor początkowy, a nieco większe w przypadku odmian o ziarnie typu dent, które posiadają wyższe wymagania termiczne i w związku z tym nie powinny być wysiewane zbyt wcześnie. Zatem w razie konieczności rozłożenia w czasie siewu nasion, na przykład z powodu niekorzystnego przebiegu warunków pogodowych, dużego areału przeznaczonego pod uprawę kukurydzy lub ograniczonej wydajności posiadanych siewników, siewy należy rozpocząć od odmian odznaczających się wyższą tolerancją na chłody.

Foto: Hans Braxmeier z Pixabay

Odmian przeznaczonych do uprawy na ziarno nie powinno się jednak również wysiewać zbyt późno, ponieważ rośliny kukurydzy w reakcji na wydłużającą się długość dnia wytwarzają większą masę wegetatywną kosztem opóźnienia rozwoju generatywnego, czyli dojrzewania ziarna, co przyczynia się do ilościowego (mniejsza masa tysiąca nasion) i jakościowego (mniejsza zawartość skrobi) obniżenia plonu ziarna. Właśnie dlatego najpierw powinno się wysiewać odmiany przeznaczone do uprawy na ziarno, a dopiero później odmiany przeznaczone do produkcji biomasy (kiszonka, biogaz), w których produkcji chodzi o uzyskanie przede wszystkim wysokiego plonu ogólnego suchej masy.

Ważna jest również głębokość siewu nasion kukurydzy. Zależy ona od zwięzłości oraz aktualnego stanu uwilgotnienia gleby. W przypadku gleb ciężkich wynosi ona najczęściej około 3-4 cm, natomiast przy glebach lekkich – około 5-6 cm. Zbyt płytki siew, szczególnie na glebach podatnych na przesuszanie, wiąże się z ryzykiem pogorszenia wschodów roślin z powodu niedoboru wody. Natomiast w przypadku głębszych siewów, warunki wilgotnościowe są lepsze, ale niższa temperatura gleby wpływa niekorzystnie na proces kiełkowania, co powoduje opóźnienie i pogorszenie jakości wschodów. Dlatego głębokość siewu nasion jest bardzo ważnym parametrem, który należy dostosowywać indywidualnie dla każdego pola.

Kolejnym ważnym zagadnieniem jest ilość wysiewu nasion i docelowa obsada roślin. Zagęszczenie roślin jest jednym z najważniejszych czynników plonotwórczych kukurydzy, który wpływa na cechy morfologiczne roślin i decyduje o wysokości i jakości ich plonowania. Różne odmiany posiadają różne optymalne obsady, przy których uzyskują maksymalne plony. Dodatkowo parametr ten ulega zmianie w zależności od warunków glebowo-klimatycznych. Odmiany wczesne, które wytwarzają najczęściej mniejszą biomasę niż odmiany późniejsze, lepiej tolerują wysokie zagęszczenie (np. optymalna obsada dla wczesnej odmiany DKC 2972 to 80-90 tys. roślin/ha, natomiast dla średniopóźnej DKC 3787 – 75-85 tys. roślin/ha). Wzrost zagęszczenia roślin wpływa na zwiększenie plonu biomasy, dlatego przy wysiewie kukurydzy z przeznaczeniem na kiszonkę lub biogaz stosujemy wyższą ilość wysiewu nasion niż w przypadku uprawy na ziarno (np. optymalna obsada dla średniowczesnej odmiany DKC 3697 przy uprawie na kiszonkę wynosi 80-90 tys. roślin/ha). Odpowiednia obsada roślin jest szczególnie ważna w przypadku odmian kukurydzy o kolbach typu fix, których kolby właściwie nie zmieniają swojej wielkości i są zawsze w pełni zaziarnione. Te mieszańce, aby osiągnąć maksymalny plon, muszą być wysiane w odpowiednim zagęszczeniu. Natomiast w przypadku odmian o kolbach typu flex, obsada nie jest tak istotna, ponieważ mieszańce te „dostosowują” rozmiar kolby do aktualnych warunków uprawowych i w pewnych granicach mogą kompensować obsadę poprzez zmianę wielkości kolby. Wysiewając kukurydzę w niekorzystnych warunkach pogodowych, a za takie można uznać wczesne siewy w niedostatecznie ogrzaną glebę, należy zwiększyć nieco ilość wysiewu nasion zakładając, iż wschody roślin w takich warunkach najczęściej są nieco słabsze.

Właściwa technologia siewu kukurydzy, czyli optymalnie dobrany termin, głębokość i ilość wysiewu nasion, ma bardzo duży wpływ na wysokość i jakość plonowania. Dostosowanie agrotechniki siewu do odmiany i rejonu jej uprawy zapewni roślinom możliwie najlepsze warunki do wzrostu i rozwoju nawet w niesprzyjających warunkach uprawowych.

Marcin Liszewski