07-07-2020 r.

Pokrzywa to popularna roślina, która rośnie prawie wszędzie a najlepiej czuje się w klimacie umiarkowanym. Rośnie dziko, jeżeli jest jej dużo na terenach nieuprawnych, to jest ona wskaźnikiem dużej zawartości azotu w glebie. Bardzo często jest niestety chwastem w uprawach. Pokrzywa to przede wszystkim zioło, które ma sporo korzystnych właściwości i z powodzeniem może zastąpić chemiczne leki z apteki. Stanowi ona alternatywę dla leków konwencjonalnych np. w łagodnych schorzeniach dróg moczowych, przewodu pokarmowego czy problemach skórnych.

Foto: analogicus from Pixabay

Kiedy mówimy o pokrzywie to mamy na myśli pokrzywę zwyczajną (Urtica dioica L.), rzadziej pokrzywę żegawkę (Urtica urens L.). Pokrzywa żegawka jest niższa od pokrzywy zwyczajniej, ma drobne liście i dorasta do 50 cm i bardziej dotkliwa w kontakcie ze skórą. Skład chemiczny obu gatunków jest podobny a tym samym ich właściwości również. Choć gatunków pokrzyw jest wiele, a niektóre z nich wcale nie przypominają dobrze znajomej pokrzywy zwyczajnej. W Polsce najbardziej znaną jest już wspomniana pokrzywa zwyczajna i żegawka. Pokrzywa to także roślina przydatna w kuchni. Właściwości tej pokrzywy zauważył już w XVI wieku Szymon Syreniusz, szesnastowieczny lekarz, botanik i zielarz i profesor Akademii Krakowskiej. Zalecał gotowane w winie liście pokrzywy jako środek leczący żołądek, natomiast sok w pokrzywy jako „łamiący” kamienie w nerkach. Medycyna ludowa znała. Z kolei w medycynie ludowej używano maści wykonanej z rozgniecionych pokrzyw i jagód jałowca przeciw nerwobólom czy podagrze. Wywar i wcierka z pokrzywy wpływa korzystnie na cebulki włosowe oraz ogólną kondycję włosów. Ale uwaga może bardzo wysuszać skórę.

Liście zebrane od czerwca do września, wysuszone w warunkach naturalnych oraz korzenie wykopywane jesienią i wczesną wiosną, wysuszone w suszarni w temperaturze do 40ºC są znakomitym surowcem zielarskim.

Właściwości pokrzywy

Moczopędne
Wyciąg z pokrzywy w niedużym stopniu zwiększa ilość moczu wydalanego w ciągu doby, ale znacząco zwiększa eliminację szkodliwych produktów przemiany materii i mocznika. Dlatego pokrzywa jest nazywana środkiem oczyszczającym krew i stosuje się ją w łagodnych stanach zapalnych dróg moczowych.

Przeciwkrwotoczne
Odwary z liści pokrzywy zawierają witaminę K, a także garbniki, dzięki czemu zapobiegają drobnym krwawieniom z przewodu pokarmowego. Pokrzywa podnosi również liczbę krwinek czerwonych i poziom hemoglobiny w organizmie (porównywalnie do preparatów zawierających związki żelaza). Może być z powodzeniem stosowana u osób osłabionych, przemęczonych, a także cierpiących na anemię, w tym również dzieci.

Przeciwcukrzycowe
Pokrzywa pobudza czynność wydzielniczą trzustki, dzięki czemu obniża nieznacznie poziom cukru we krwi.
Uwaga: Pokrzywa może nasilać działanie leków przeciwcukrzycowych, stąd też osoby stosujące doustne leki hipoglikemiczne powinny skonsultować się lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem dodatkowych środków ziołowych.

Zwiększające odporność organizmu
Najnowsze badania wykazują, iż w liściach i korzeniach pokrzywy zawarte są składniki zwiększające wytwarzanie antygenów wirusowych i interferonu. Substancje te chronią organizm przed infekcjami wirusowymi. Często zaleca się herbatę z pokrzywy na problemy skórne, zwłaszcza trądzik, który ma podłoże bakteryjne, ponieważ pokrzywa wykazuje właściwości antybakteryjne.

Działanie przeciwprostatowe
Pokrzywa znalazła zastosowanie w leczeniu pierwszego i drugiego stadium przerostu gruczołu krokowego oraz w leczeniu zaburzeń oddawania moczu towarzyszącym temu przerostowi. Działanie przeciwprostatowe wykazuje przede wszystkim korzeń pokrzywy.

Obniżające ciśnienie krwi
Wynika to z działania rozkurczowego na mięśnie naczyń krwionośnych, a także z moczopędnego.

Przeciwłupieżowe i przeciwłojotokowe
Wyciągi z pokrzywy działają lekko drażniąco na skórę głowy, dzięki czemu wykazują korzystny wpływ na gruczoły łojowe, a także na mieszki włosowe. Wspomaga funkcjonowanie wątroby, trzustki czy żołądka, których zaburzona praca może negatywnie wpływać na stan skóry.

Źródło witamin i mikroelementów
Pokrzywa jest bogata w witamy takie jak: kwas askorbinowy, K, B2, B1, C, E, a także fosfor, mangan, krzem, wapń, selen, cynk, miedź, czy kwas pantotenowy, a także w sole mineralne, które są składnikami hormonów i enzymów biorących udział w przemianie materii. Liście pokrzywy zawierają również flawonoidy i lektyny , które wykorzystuje się pomocniczo w leczeniu tocznia.

Uwaga

• Herbaty z pokrzywy nie można pić więcej aniżeli cztery filiżanki dziennie, które stanowią maksymalną dawkę.
• Osoby chorujące na cukrzycę nie mogą jej stosować bez konsultacji z lekarzem.
• Picie herbatki z pokrzywy nie jest wskazane w chorobach narządów rodnych, zwłaszcza w przypadkach nowotworu czy mięśniaków.
• Osoby z przewlekłymi chorobami nerek bez konsultacji z lekarzem nie mogą stosować naparów z pokrzywy.
• Osoby po zabiegach chirurgicznych również nie mogą stosować herbaty pokrzywowej.
• Także gdy w organizmie wykryto nadmiar żelaza, nie można pić herbaty z pokrzywy, bo pokrzywa podnosi znacznie jego poziom, a nadmiar żelaza szkodzi zdrowiu.

Wewnętrzne działanie pokrzywy:

• moczopędne,
• hamuje krwawienie,
• obniża poziom cukru we krwi,
• krwiotwórcze (stymulacja wzrostu krwinek czerwonych),
• pobudza procesy regeneracji komórek,
• hamuje stany zapalne układu pokarmowego i moczowego,
• zapobiega wrzodom żołądka,
• "oczyszczające krew"– wspomaga detoksykację organizmu,
• poprawia nastrój,
• wzmacnia odporność.

Działanie zewnętrzne:

• wzmacnia cebulki włosów,
• przyspiesza gojenie się ran,
• wspomaga regenerację skóry,
• przeciwtrądzikowe i przeciwłojotokowe,
• stymuluje wzrost włosów i paznokci.

Najnowsze badania pokazały, że napar z pokrzywy poza już wymienionymi wskazaniami wykazuje pozytywne działanie przy różnego rodzaju alergiach, w celu złagodzenia ich objawów, przy podwyższonym cholesterolu, jako środek łagodzący ból.

Wykazano także, że pokrzywa ma działanie pomocne w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów. Według danych Zakładu Epidemiologii Chorób Reumatycznych Instytutu Reumatologii w Warszawie prawie 50 procent dorosłych osób w Polsce cierpi na bóle stawów biodrowych, kolan i ścięgien oraz kręgosłupa. Wyciąg z korzenia pokrzywy jest zasobny w substancje hamujące działanie elastazy leukocytowej, cyklooksygenazy i lipooksygenazy, dzięki czemu zioło wykazuje działanie przeciwzapalne.

W przypadku alergików należy zwrócić uwagę, że pyłek kwitnącej pokrzywy to silny alergen powodujący nasilenie się objawów alergicznych.

Marta Ceglarek
Źródło: https://www.stolicazdrowia.pl/, Kalendarz rolników pl. Gzetamedycyna.pl, biotechnologia.pl, U. Bühring, Wszystko o ziołach. Warszawa, Świat Książki, 2010. G. Goulfier, Pokrzywa w ogrodzie i kuchni. Warszawa, Wydawnictwo RM, 2011. M. Nowiński, Chwasty łąk i pastwisk. Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970; P. Czikow, J. Łaptiew,Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1987.